‘In het jaar van de Slag bij Westbroek, 1481, nam de stad Utrecht met een list Naarden in en plunderde deze stad. Daarop sloeg Woerden, de bondgenoot van Naarden, terug.’ Aldus beschrijft Marcus Zuerius van Boxhorn (1612–1653) de gebeurtenissen van  1481 in zijn Toneel ofte Beschryvinge der Steden van Hollandt (1634). (Afbeelding: de toren ‘Swygh Utrecht’ in Amsterdam. Detail van een prent uit Jan Wagenaars Stadsbeschrijving van 1760. Stadsarchief Amsterdam.)

 

Meer informatie

Boxhorn was een van de bekendste geleerden van de Nederlandse Gouden Eeuw. Hij was hoogleraar welsprekendheid en later hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Leiden. Boxhorn vervolgt zijn verhaal over het jaar 1481 als volgt:

‘Zij [die van Woerden] vielen het Sticht Utrecht binnen en verwoestten de kastelen van Emminkhuizen en Westbroek volledig. Daarna brachten zij het Utrechtse leger een zware nederlaag toe, waarbij volgens de kroniek ongeveer vijftienhonderd Utrechters omkwamen. De rijke buit stelde de overwinnaars in staat [in Woerden] een toren te bouwen met het opschrift “Zwijg Utrecht”, als blijvende herinnering aan hun overwinning.’

Boxhorn brengt in deze passage echter verschillende gebeurtenissen en plaatsen met elkaar in verband die waarschijnlijk niet bij elkaar horen. Allereerst was  de veldslag waarbij volgens de kronieken ongeveer vijftienhonderd Utrechters sneuvelden de Slag bij Westbroek (een andere door Utrecht in 1481 bij de stad  verloren slag komt niet in de bronnen voor). Deze nederlaag van Utrecht bij Westbroek door toedoen van Hollandse troepen vormde het hoogtepunt van de militaire campagne van de Hollandse bondgenoten tegen het Sticht.

Daarbij is in de bronnen ook geen enkele maal sprake van een Westbroeks kasteel dat in 1481 zou zijn verwoest.  Mogelijk heeft Boxhorn zich bij deze foutieve aanname gebaseerd op de donjon, die in de tweede helft van de vijftiende eeuw onderdeel werd van de huidige Westbroekse kerktoren. Dat heeft wellicht aanleiding gegeven tot zijn  veronderstelling dat er een afzonderlijk kasteel in Westbroek heeft gestaan. Verder is de toren met het opschrift ‘Zwijg Utrecht’ (‘Swych Utrecht’) niet in Woerden gebouwd, maar in Naarden. Deze toren stond vermoedelijk aan de stadszijde van de oude vestingwerken. Hij is inmiddels verdwenen en de precieze locatie is niet meer bekend. Later werd deze toren in de volksmond ‘Het Vliegengat’ genoemd; in 1681 werd hij afgebroken.

Er bestond overigens ook een toren met de naam ‘Swych Utrecht’ in Amsterdam. Deze maakte deel uit van de Amsterdamse stadsverdediging en dateert waarschijnlijk uit dezelfde periode. De naam verwees eveneens naar de strijd tussen de Utrechters en de Hollandse troepen en naar hun overwinning op Utrecht bij Westbroek. Er werd na de strijd bij Westbroek door de overwinnaars buit van de Slag bij Westbroek meegenomen naar Amsterdam. Voor de oorspronkelijke tekst van Boxhorn: klik aan:  Boxhorn over het jaar 1481. Voor meer informatie over de Amsterdamse toren ‘Zwijg Utrecht’, Naarden en de Slag bij Westbroek: klik HIER.

AD

Bron:
Marci Zuerii Boxhornii, Tonneel, ofte Beschryvinghe des Landts ende Steden van Hollandt ende West-Vrieslandt. Theatrum sive Hollandiæ Comitatus et Urbium Nova Descriptio. (Qua omnium civitatum, præcipuorum locorum icones, origines, incrementa, res domi forisque gestæ, iura, privilegia, immunitates, ipsis principum tabulis expressa, et viri illustres exhibentur.) (Amstelodami, sumptibus Henrici Hondii) pp. 325v.