De wederopbouwperiode na de Tweede Wereldoorlog stelde gemeenten in Nederland voor enorme uitdagingen. De woningnood was nijpend, middelen waren schaars en tegelijkertijd leefde het verlangen om moderne, toekomstgerichte woonomgevingen te creëren. In De Bilt speelde de bekende architect Willem Marinus Dudok ook een rol in het vormgeven van deze nieuwe werkelijkheid. Hierboven: Huizen aan de Beatrixlaan in het project De Bieshaar (Foto Hans Haan 1995Collectie D’ Oude School.)
Meer informatie
Hoewel Dudok vooral bekendstaat om monumentale ontwerpen zoals het Raadhuis van Hilversum, toont zijn werk in Bilthoven een andere kant van zijn vakmanschap. Hier richtte hij zich op woningbouw en kleinschalige stedelijke structuren – precies de gebieden waar de wederopbouw het hardst nodig was. Zijn ontwerpen uit deze periode kenmerken zich door lichtheid, functionaliteit en een verfijnd gevoel voor menselijke schaal.
Dudoks betekenis voor De Bilt komt tot uiting in drie projecten: het woonhuis aan de Albert Cuyplaan, het Julianacomplex en de wijk Bieshaar. Elk van deze ontwerpen belichaamt een ander aspect van de wederopbouwopgave. Het huis aan de Albert Cuyplaan was echter een vrijstaand huis en er woonde een bankdirecteur. De wederopbouw wilde juist tegemoetkomen aan de grote vijand van de gewone mensen: de woningnood .
Het Julianacomplex (1955–1958)
Het Julianacomplex vormt Dudoks bekendste bijdrage. Het bestaat uit een bankgebouw met bovenwoningen, een flatgebouw met 35 etagewoningen en een lage winkelaanbouw. Belangrijk is dat Dudok deze drie onderdelen als één samenhangend geheel ontwierp – een stedenbouwkundige visie die in de wederopbouwperiode nog lang niet vanzelfsprekend was.
De Julianaflat, met zijn kenmerkende hellende dak en ritmische gevelindeling, is een toonbeeld van Dudoks streven naar waardige, herkenbare woongebouwen. Ondanks zijn persoonlijke afkeer van hoogbouw wist hij een ontwerp te maken dat licht, vriendelijk en menselijk bleef. Zelfs de garageboxen kregen aandacht, met speels geplaatste schuine muurtjes en slanke kolommen die tegelijk als regenpijp fungeerden.
Plan Bieshaar (vanaf 1955)
In de wijk Bieshaar heeft Dudoks zijn meest vooruitstrevende bijdrage aan De Bilt geleverd. Deze kleinschalige woonwijk, verscholen tussen de Groenekanseweg en de Eerste Brandenburgerweg, is een stedenbouwkundig juweel dat is opgezet door projectontwikkelaar Johan Matser. De open opzet, de oriëntatie op de zon, de groene binnenruimten en de informele stratenstructuur sluiten naadloos aan bij de idealen van moderne volkshuisvesting.
De woningen waren klein maar doordacht, met een hoog afwerkingsniveau en voorzieningen die voor die tijd hypermodern waren. De wijk bood jonge gezinnen een veilige, groene leefomgeving – een essentieel doel van de wederopbouw. Later, in 1961, werd het plan aangevuld met een modern woonblok en drive-in-woningen, ontworpen door Dudoks assistent Robert Magnée, maar duidelijk voortbouwend op Dudoks principes.
Een nalatenschap van menselijke maat
Vandaag de dag zijn het Julianacomplex en de wijk Bieshaar waardevolle voorbeelden van wederopbouwarchitectuur. Ze herinneren eraan dat wederopbouw niet alleen een kwestie was van snel bouwen, maar ook van goed bouwen. Dankzij Dudok kreeg Bilthoven nieuwe woningen en een nieuwe identiteit – modern, maar met behoud van het dorpse karakter dat de gemeente kenmerkt.
DAB
Literatuur:
Hazelzet, C.W.M., Dudok in De Bilt, in De Biltse Grift december 2012.
Op onze site:
De Julianaflat: Willem Dudok bouwt wooncomplex in 1955 – Online Museum de Bilt