In De Bilt wordt ieder jaar op 14 maart Mathildedag gevierd. Dan worden inwoners in het zonnetje gezet die zich langdurig en belangeloos hebben ingezet voor de gemeenschap.

Doordat keizerin Mathilde in 1122 een stuk woeste grond overdroeg aan een paar monniken, maakte zij de stichting van het klooster Oostbroek mogelijk. Uit dat klooster is later het dorp De Bilt ontstaan. In de gang van het gemeentehuis staat een modern beeldje van Mathilde dat is gemaakt door Mieke de Vries, maar haar gezicht ontbreekt. Je kunt je afvragen, hoe ze er in werkelijkheid heeft uitgezien. Hierboven: reconstructie van haar uiterlijk met behulp van een AI model.

Meer informatie

Uit de middeleeuwen zijn verschillende afbeeldingen van keizerin Mathilde overgeleverd. In de Kroniek van Ekkehard van Aura staat een tekening van haar huwelijksdiner dat plaatsvond op januari 1114. (Afb. 1) Een andere afbeelding toont haar met een oorkonde in de hand. (Afb. 2) Dat past goed bij de oorkonde waarmee zij in 1122 de stichting van het Sint Laurensklooster van Oostbroek mogelijk maakte. Deze afbeelding staat in de Kroniek van Engeland, die in de vijftiende eeuw door monniken van Sint Albans is geschreven. Ook op een andere tekening geeft ze ook een oorkonde; deze keer aan een knielende monnik. (Afb. 3)

De afbeeldingen zijn niet tijdens haar leven gemaakt en ze geven dan ook niet uit hoe ze er precies uitzag. Wel weerspiegelen ze het beeld dat men van haar had.  Wat we wel hebben uit de tijd zelf is het zegel van Mathilde onder een oorkonde. (Afb. 4) In het randschrift staat ‘romanorum regina’, koningin van het Romeinse Rijk, zoals Duitsland in die tijd genoemd werd.

Teksten

Er zijn uit de 12^e eeuw wel een paar verhalende bronnen. De Kaiserchronik zegt dat zij “een maagd met een adellijke manier van optreden” was, “charmant en met een mooi gezicht”, en dat zowel in het Romeinse Rijk als in het Engelse koninkrijk haar aanzien en glorie werden gerespecteerd.

Dit soort lof werd vaak gegeven omdat het zo hoorde: kroniekschrijvers noemden vorstinnen “mooi” zonder dat dit een realistische beschrijving was. Maar als Mathilde lelijk was geweest zouden ze waarschijnlijk wel een andere fraaie eigenschap hebben genoemd zoals haar liefdadigheid of haar vroomheid. Laten we maar aannemen dat ze er best aardig uit zag.

Een andere bron, de Gesta Stefani (de ‘Daden van Stephen’ ca. 1145) gaf kritiek op Mathilde omdat zij zich niet vrouwelijk genoeg gedroeg; het schilderde haar af als tiranniek en arrogant en suggereerde dat zij niet erg vrouwelijk was. Dat was echter pure politieke propaganda van haar vijanden, de aanhangers van Stephen van Blois. Het is wel aannemelijk dat Mathilde een zelfverzekerde jonge vrouw was met een krachtige persoonlijkheid. Al op jonge leeftijd had ze namens de keizer het bestuur gevoerd over Italië

Haar vader Hendrik I en haar grootvader Willem de Veroveraar waren stevig gebouwde mannen. Haar grootmoeder Mathilde van Vlaanderen was volgens veel tijdgenoten uitgesproken mooi en knapper dan andere vorstinnen.

Resultaat

De overgeleverde afbeeldingen geven wel een indruk over het beeld dat men in de late middeleeuwen van Mathilde had. Met gegevens uit de andere bronnen, met name conclusies uit teksten, kunnen we dat beeld nog enigszins aanvullen.

Als we de overgeleverde afbeeldingen invoeren in een model van kunstmatige intelligentie en daarbij de informatie uit de teksten voegen, komt daaruit een afbeelding tevoorschijn van een jonge vrouw met een sterke persoonlijkheid. Zo kunnen we toch zien hoe men zich haar in de middeleeuwen voorstelde.

DAB