Aan de Beethovenlaan in Bilthoven staat een bijzonder gebouw met een geschiedenis die teruggaat tot 1923. De Woudkapel werd ontworpen als onderkomen voor een gemeenschap die ruimte zocht voor een vrije, persoonlijke geloofsbeleving. Vooral het ontwerp van architect G.W. van Heukelom maakt de kapel tot een interessant onderdeel van het erfgoed van De Bilt. Hierboven: de ingang van de Woudkapel. (Beeldbank D’Oude School)
In het begin van de twintigste eeuw groeide Bilthoven snel. Het dorp trok mensen aan die graag in een groene omgeving woonden en behoefte hadden aan voorzieningen op het gebied van cultuur en religie. Zij verlangden naar een geloofsgemeenschap waarin ruimte was voor persoonlijke overtuigingen, kritische vragen en gesprekken over levensbeschouwing.
Op 12 maart 1923 werd in het Blauwe Huis aan de Beetslaan de Vrijzinnige Godsdienstige Gemeenschap Bilthoven en Omstreken gesticht.
Een eigen gebouw
De vereniging moest al spoedig op zoek naar een eigen onderkomen, want Het Blauwe Huis zou weer particulier worden bewoond. Na een periode waarin de bijeenkomsten onder meer in het gymnastieklokaal van de ULO-school aan de Van Dijcklaan plaatsvonden, richtte het bestuur zijn aandacht op een eigen gebouw.
Een geschikte locatie vond men op de hoek van de Beethovenlaan en de Sweelincklaan. De Maatschappij tot Exploitatie van het Oosterpark was bereid, grond beschikbaar te stellen en financieel bij te dragen. In mei 1924 kocht de vereniging een terrein van 3750 vierkante meter voor 7500 gulden.
Gelukkig beschikte de gemeenschap over een eigen architect. Ir. G.W. van Heukelom was een bekend bouwmeester en verantwoordelijk voor het imposante spoorweggebouw De Inktpot in Utrecht.
Een ontwerp met karakter
Van Heukelom liet zich inspireren door de architectuur van H.P. Berlage en de Amsterdamse School. Het resultaat was een eenvoudige, symmetrisch opgezette kruiskapel. Het gebouw kreeg een zadeldak en boven het entreegedeelte verrees een lage, rechthoekige klokkentoren. De voorgevel valt op door het geometrische patroon van het metselwerk en de smalle, hoog geplaatste ramen. Boven de ingang is het woord ‘VREDE’ in baksteen aangebracht.
De architect besteedde veel aandacht aan de verhoudingen en de afwerking. Zijn ervaring met spoorwegarchitectuur is terug te zien in de constructie van de klokkentoren, waarin stukken spoorrail als draagbalken werden gebruikt. Ook kreeg de kapel bakstenen die waren overgebleven van de bouw van De Inktpot. De beschikbare hoeveelheid bleek onvoldoende voor het oorspronkelijke ontwerp, zodat het gebouw uiteindelijk wat kleiner werd uitgevoerd.
De bouw werd toevertrouwd aan het Spoorwegbouwbedrijf, waar Van Heukelom zelf werkzaam was. Het bedrijf bood aan de kapel tegen kostprijs te bouwen, met een maximum van 28.000 gulden. In september 1924 werd de eerste steen gelegd en in december volgde de inwijding.
Een intiem interieur
Ook binnen kreeg het gebouw een uitgesproken eigen karakter. Boogstellingen bepalen de ruimte, terwijl de bakstenen vloer wordt verlevendigd door groene tegels in een regelmatig patroon. De muren zijn gemetseld met donkere specie. Voor de lambrisering gebruikte Van Heukelom veelkleurig verglaasde bakstenen. De kleurrijke glas-in-loodramen van de Delftse glazenier Jan Schouten zorgen voor bijzondere lichteffecten.
De architect wilde een ingetogen, intieme sfeer scheppen. Het licht moest gedempt binnenvallen en bijdragen aan de bezinning. Om de ruimte voor verschillende bijeenkomsten te kunnen gebruiken, koos hij voor losse stoelen in plaats van vaste kerkbanken. (Foto Beeldbank D’Oude School)
Aanpassing aan nieuwe behoeften
In de loop van de twintigste eeuw ontstond behoefte aan extra ruimte voor onder meer jeugdwerk, vergaderingen en andere activiteiten. In de jaren tachtig werd een aanbouw gerealiseerd en in 2012 volgde een ingrijpender verbouwing naar een ontwerp van architect Jaap Oprel, lid van de gemeenschap. De entree, de hal en de zalen werden aangepast, zodat het gebouw toegankelijker en bruikbaarder werd.
De Woudkapel staat op de gemeentelijke monumentenlijst van De Bilt. De combinatie van sobere baksteenarchitectuur, bijzondere details en een zorgvuldig ontworpen interieur geeft de kapel een eigen plaats in de geschiedenis van Bilthoven.
DAB
Literatuur:
Vos, N., 100 jaar vereniging Woudkapel, Centrum voor vrijdenkers en zinzoekers, in: De Biltse Grift maart 2023.
Tissing, O., De Woudkapel, een geloofsgemeenschap (1), in: De Biltse Grift juni 2011.