Zodra de Eerste Wereldoorlog op 28 juli 1914 uitbrak, richtten de inwoners van De Bilt allerlei organisaties op om hulp te verlenen. Het ging vrijwel altijd om hulp binnen de eigen gemeenschap. Door het ontstaan van de hulpcomités werd het net van organisaties binnen de gemeente nog dichter. Hierboven: een affiche van Willy Sluyter uit 1914.
Meer informatie
Het eerste comité was een andere afdeling van het Rode Kruis. Volgens De Biltsche Courant was die afdeling vrijwel binnen 24 uur tot stand gekomen. De plaatselijke bewaarschool werd gereserveerd voor besmettelijke zieken, de openbare school voor andere zieken en voor gewonden. Particulieren schonken meubels voor de nieuwe barak waar een ziekenzaal een operatiekamer een badkamer en een huishoudafdeling werden ingericht. Er werd een staf geformeerd van jonge vrouwen die hielpen bij het inrichten van de barak en het ophalen van geld. De leiding was in handen van drie dames uit vooraanstaande families. De Bilt was voorbereid op het ergste.
Een plaatselijk burgercomité
Belangrijker was misschien wel de oprichting van het plaatselijke burgercomité. In augustus 1914 werd het Koninklijk Nationaal Steuncomité opgericht. Het ondersteunde plaatselijke steuncomités, die zich bezighielden met financiële hulp aan werkloze arbeiders, hulp aan gezinnen van gemobiliseerde militairen en ondersteuning van mensen die door de oorlog in financiële moeilijkheden waren geraakt. Het burgercomité dat in De Bilt werd opgericht, was een particuliere organisatie, maar het stond onder leiding van de burgemeester en maakte gebruik van de hulp van ambtenaren.
Het comité telde twee onderafdelingen: een commissie die bemiddelde tussen werkgevers en werkloze arbeiders en een commissie die geldelijke steun gaf aan de gezinnen van huisvaders die in militaire dienst waren en aan anderen die door de omstandigheden behoeftig waren geworden. Dat was ook nodig want Nederland had in die tijd nog niet een uitgebreide sociale wetgeving.
Nog meer commissies
Voor allerlei zaken werden ad hoc commissies opgericht. Er was al een nieuwjaarscommissie die aan het begin van het jaar levensmiddelen aan de armen uitreikte. Omdat de algemene toestand door de oorlog verslechterd was, steeg de behoefte aan voedsel. Daarnaast vormde men een commissie die voor goedkoop varkensvlees moest zorgen.
De familie Mijnssen die naast het postkantoor woonde, stelde de tuin, de veranda en de stal ter beschikking van de militairen. Het werd een soort militair tehuis waar groepen van ongeveer veertig dienstplichtigen tegelijk konden genieten van koffie soep en brood. Een kamer werd ingericht als leeszaal. Ook hier was een commissie die geld en gaven inzamelde. “Alles is welkom: koffie, sigaren, gebruikte en ongebruikte sokken enz.”
In al deze comités en commissies speelden de heren van de plaatselijke elite een belangrijke rol. Hun echtgenotes sprongen bij als het ging om de organisatie van zorg, het verzamelen van kleding en liefdadigheidsverkopingen. Ook uit de rekening en verantwoording van het stuurcomité blijkt dat de families Van Boetzelaer, van Marwijk Kooy en andere leden van het patriciaat geregeld in de buidel tastten om geld bij te dragen.
Daarnaast waren er losse acties om geld op te halen. Koren gaven regelmatig optredens ten bate van goede doelen. Verder organiseerden koren zoals Zang veredelt ook wel optredens op plekken waar militairen gelegerd waren om deze te vermaken. Hieronder: Zang Veredelt in 1918.(Collectie D’Oude School)

DAB
Bronnen:
De Biltsche Courant
1914 8 en 15 augustus, 17 oktober, 21 november, 12 december
1915 17 april