Op het kerkhof van de Dorpskerk in De Bilt ligt een opvallende grafkelder met de naam ‘Van Ewijck van Oostbroek en De Bilt’. Achter de grafkelder schuilt het verhaal van een invloedrijke familie die ruim twee eeuwen nauw verbonden was met het bestuur van het dorp. Foto: Het wapen op de grafkelder van de familie Van Ewijck bij de dorpskerk. (Foto Beeldbank Historische Kring De Bilt)
In 1715 werd de ambachtsheerlijkheid De Bilt door de Staten van Utrecht verkocht aan Antoni Keppel, een Utrechtse advocaat die al schout van De Bilt was. Met de aankoop kreeg hij niet alleen grondbezit, maar ook bestuurlijke macht. Als ambachtsheer mocht hij belangrijke functionarissen benoemen, zoals schepenen, kosters, doodgravers en gerechtsboden. Bovendien hoorde bij deze positie een eigen bank in de kerk en een familiegrafkelder. Het bestuur van het dorp was in die tijd dus nauw verweven met rijkdom en bezit.
Een nieuwe familie
Na het overlijden van Keppel kwam De Bilt uiteindelijk in handen van de familie Van Ewijck. Dat verliep niet zonder problemen. Door ruzies tussen erfgenamen duurde het jaren voordat Johan Hendrik van Ewijck in 1744 officieel eigenaar werd van de heerlijkheid. Hij kende De Bilt al goed, want hij woonde op buitenplaats Vrijheidslust, vlak bij het huidige Park Arenberg. Daarnaast bezat hij aan de Soestdijkseweg de Ewijckshoeve, een landgoed dat al aan het einde van de zeventiende eeuw was gebouwd.
Onder de familie Van Ewijck ontwikkelde De Bilt zich verder. Floris Petrus van Ewijck, die zijn vader in 1782 opvolgde, was actief in het Utrechtse bestuur en zette zich ook in voor verbeteringen in het dorp. Tijdens zijn bestuur verrees een nieuwe stellingmolen op de hoek van de Hessenweg en de Looijdijk. Ook kreeg De Bilt een kundige vroedvrouw en werd in 1793 de eerste brandspuit aangeschaft, een belangrijke stap voor de veiligheid van de inwoners.
Minder macht
De Franse tijd bracht een verandering van het bestuur: de ambachtsheer werd afgeschaft. Na de instelling van het Koninkrijk der Nederlanden keerde de ambachtsheer terug, maar deze mocht nu alleen nog maar een voordracht doen voor de benoeming van de schout (later burgemeester), de assessoren en de raadsleden.
In de negentiende eeuw trad Daniël Jacob van Ewijck van Oostbroek en De Bilt naar voren als een van de bekendste leden van de familie. Hij stond bekend als een kundig bestuurder en was betrokken bij kunst, wetenschap en politiek. Zo diende hij onder koning Willem I als Commissaris van de Koning in Noord-Holland en later als lid van de Raad van State.
In 1848 veranderde Nederland ingrijpend door nieuwe wetgeving. De oude heerlijke rechten verdwenen geheel en daarmee kwam een definitief einde aan de macht van de ambachtsheren. De titel mocht nog wel worden gedragen, maar had vooral een symbolische betekenis gekregen. Toch bleef de familie Van Ewijck nog lang verbonden met De Bilt. De laatste ambachtsheer, Sippo Johan van Ewijck van De Bilt, overleed in 1979 zonder erfgenamen, waardoor de titel uitstierf.
Toch verdween de naam Van Ewijck niet uit De Bilt. Sippo Johan richtte via zijn testament de Van Ewijck Stichting op. Onder de doelstellingen van deze stichting valt het bieden van financiële hulp aan inwoners van de gemeente De Bilt die in moeilijke of zorgelijke omstandigheden terecht zijn gekomen, het bevorderen van gemeenschapszin in de gemeente en het stimuleren van historisch besef.
De grafkelder naast de Dorpskerk is daarmee meer dan alleen een rustplaats. Het monument herinnert aan een familie die eeuwenlang invloed uitoefende op het bestuur, de ontwikkeling en het sociale leven van De Bilt.
DAB
Literatuur:
Damsté, P.H., Oostbroek en De Bilt C.S., de geschiedenis van een ambachtsheerlijkheid. Zutphen, 1978.
Krommenhoek, W., Ambachtsheren en baronnen op het kerkhof van de Dorpskerk, in: De Biltse Grift september 2010.
Ambachtsheren uit de familie Van Ewijck:
1744 – 1782 Johan Hendrik van Ewijck
1782 – 1813 Floris Petrus van Ewijck
1813 – 1830 Johan Hendrik van Ewijck
1831 – 1858 Daniël Jacob van Ewijck van Oostbroek en De Bilt
1858 – 1885 Johan Hendrik Floris van Ewijck van Oostbroek en De Bilt
1885 – 1886 Gerard Eduard van Ewijck van Oostbroek en De Bilt
1886 – 1929 Daniël Jacob van Ewijck van Oostbroek en De Bilt
1929 – 1979 Sippo Johan van Ewijck van De Bilt.