In de maanden voordat de Eerste Wereldoorlog uitbrak, had niemand in Nederland de verwachting dat er een conflict van zo grote omvang zou uitbarsten. Dat kunnen we ook zien in de Biltsche Courant. Waarover ging het nieuws in die maanden? Tekening: de moord op Franz Ferdinand, die de aanleiding zou zijn voor de Eerste Wereldoorlog. (Achille Beltrame voor La Domenica del Corriere)
Het buitenlandse nieuws en een deel van het binnenlandse nieuws werd geschreven door een redacteur die zich ‘Laurentius’ noemde. Zijn pseudoniem wijst erop dat hij afkomstig was uit De Bilt, het dorp dat het rooster van Sint Laurens in zijn wapen droeg. Hij was gewoonlijk goed geïnformeerd en gaf doordacht commentaar.
Dat nieuws ging vooral over de burgeroorlog in Mexico en over de toestand in Albanië, waar zowel rooms-katholieken als moslims tegen de regering in opstand waren gekomen. Nederlandse officieren onder leiding van majoor Thomson hielpen de regering van Albanië door leiding te geven aan de gendarmerie en aan het leger.
Toen de opstandelingen een aanval deden op de hoofdstad Durazzo, sneuvelde majoor Thomson. Voor zijn overlijden en de terugkeer van zijn stoffelijk overschot had de Biltsche Courant veel aandacht.
Er was ook binnenlands en lokaal nieuws. De bouw van het nieuwe post- en telegraafkantoor in de Burgemeester De Withstraat ging van start en eind april 1914 overleed G. H. L. baron van Boetzelaer, die negentien jaar lang wethouder van het dorp was geweest.
Schoten in Sarajevo
Op 28 juni 1914 werd de Oostenrijks-Hongaarse kroonprins Franz Ferdinand in Sarajevo doodgeschoten door de Bosnische nationalist Gavrlo Princip. Later zou blijken dat dit de aanleiding voor de Grote Oorlog zou zijn. Zes dagen daarna, op 4 juli, stond er nog steeds niets over de gebeurtenissen in de Biltsche Courant. Door het proces van redigeren en drukken liep het blad altijd geruime tijd achter als het ging om de nieuwsvoorziening.
Weer een week later verontschuldigde Laurentius zich dat hij er niet over had geschreven: “Ik moet hierbij mijn verontschuldigingen aanbieden, dat ik de vorige week door bijzondere omstandigheden verhinderd ben geweest, het gewone buitenlandsche overzicht te schrijven. Dat speet me toen zeer, want er viel veel belangwekkends mede te deelen, speciaal de moord te Serajewo in Bosnië gepleegd op den kroonprins van Oostenrijk-Hongarije en zijn vrouw. Ik wil thans nog het een en ander hierover zeggen.” Hij zocht de oorzaken in Servische het streven om verschillende gebieden waarin Serviërs woonden, met het eigen koninkrijk te verenigen.
Meer aandacht had hij voor het feit dat onbekenden het gebouw van het Servische consulaat hadden versierd met een in bloed gedrenkte lap.
Komkommertijd
Daarop volgde een periode van weken met weinig nieuws. Laurentius schreef: “De warmte doet zich overal in Europa gevoelen; de parlementen zijn op vacantie of staan op het punt vrij te nemen. Belangwekkende gebeurtenissen zijn er daardoor niet veel, waarbij nog komt, dat ook aan de groote dagbladen een deel van het redactiepersoneel bezig is een vacantiereis te ondernemen. De bladen geven dus lange, reeds te voren klaar gemaakte artikelen en weinig nieuws.” Daarbij hoorde ook De Biltsche Courant.
Het belangrijkste nieuws in de komende weken leek het proces tegen de vrouw van de Franse ex-minister Caillaux, die den hoofdredacteur van de Figaro vermoord had, omdat hij gedreigd had een intieme briefwisseling tussen haar en haar man te publiceren. Wel voorspelde Laurentius dat Oostenrijk een ultimatum aan Servië zou stellen om op te houden met propaganda voor 1 grote Servische staat. “Zoo iets zou een oorlog ten gevolge kunnen hebben.”
Helemaal naïef was men in De Bilt dus niet.
DAB
Literatuur en bronnen:
De Biltsche Courant 1914, 14 februari tot en met 1 augustus