Wim Krommenhoek heeft de herinneringen uit zijn vroegste jeugd voor ons op papier gezet en wij zetten ze op het beeldscherm. Hij werd in 1939 geboren, dus de oorlog drukte een duidelijk stempel op zijn jonge jaren. Hier is het verslag over de afloop van de oorlog. Foto: voedseldropping. (Lage Weide in Uitrecht 2 mei 1945, Het Utrechts Archief)
Meer informatie
Ondertussen nam de schaarste aan goederen en voedsel steeds meer toe. Toen de koffie op was, zocht men naar een vervanging. Dit werd surrogaatkoffie, die bestond uit gedroogde en gebrande cichoreiwortel. Gemalen als koffie werd het een populair substituut, evenals de in eigen tuin verbouwde tabak, gedroogd en gefermenteerd achter de kachel en gesneden tot pijptabak. Sigaretten werden per stuk verkocht en wie deze luxe niet kon betalen, ging over op “bukshag”. Peuken werden verzameld op straat, waarbij men moest bukken om ze op te rapen. Dan werden de restjes tabak verzameld en gebruikt om een nieuwe sigaret te draaien.
Heel veel producten waren op de bon, niet alleen levensmiddelen, maar ook kleding en schoenen; een situatie die nog tot lang na de oorlog zou voortduren. Hier liggen de wortels van het gedrag van veel ouderen om zuinig te zijn en iets niet weg te gooien als dat niet strikt nodig was. Als kind moest je je bord leegeten. Restjes werden bewaard voor de volgende dag. Bewaren gebeurde in de kelder, want koelkasten waren er niet. Ook broodbeleg als brood en kaas waren duur en het was dan ook gebruikelijk dat je na je boterham met beleg ‘boterhammen met tevredenheid’ at, die alleen met een beetje boter of reuzel waren gesmeerd. Reuzel is gesmolten buikvet van het varken.
Vindingrijk was men wel. Kleding werd eindeloos hersteld, schoenen provisorisch gelapt en sokken gestopt. Hiervoor werd een houten paddenstoel gebruikt en werd het gat op de bolle kant gedraaid en met naald en draad gedicht. Luxe bestond alleen nog in de herinnering. ier
Natuurlijke vitrage
Door het toenemende gebrek aan voedsel, vooral tijdens de hongerwinter, gingen mijn moeder en grootvader op hongertocht. Op fietsen met versleten banden, die werden gerepareerd met stukjes ingelegd rubber van nog oudere banden, vertrokken ze voor dag en dauw richting het oosten om bij boeren nog wat voedsel te kopen of te ruilen tegen sieraden of kleding. De buit bestond uit een zakje graan of een paar aardappelen of een stukje spek, soms alleen maar uit enkele suikerbieten. Als ze op de terugweg een brug over moesten, dan was het te hopen dat er geen Duitse militairen stonden die de buit afpakten. Eenmaal terug, schilde en raspte mijn grootmoeder de biet tot pulp en kneedde ze daaruit een soort pannenkoekjes of wentelteefjes die in wat olie werden gebakken. De smaak ervan zal ik nooit vergeten. Ons noodkacheltje, dat bestond uit een stuk kachelpijp met een trekgat van onderen, werd als fornuis gebruikt. Als brandstof gebruikten we kleine takjes en houtjes die eerst bij elkaar gesprokkeld moesten worden. Het was koud in huis bij gebrek aan kolen en in een ijskoud bed stappen was ook geen lolletje. Er was meestal alleen een kachel in de woonkamer, de rest van het huis was onverwarmd. IJsbloemen vormden een natuurlijke vitrage.
Bevrijding
De bevrijding was emotioneel. Langs de Utrechtseweg stonden de mensen rijen dik te kijken naar de tanks die uit de richting Zeist kwamen. Er werd gejuicht, gehuild en gezwaaid, het was een onvergetelijk tafereel. Kort daarna zag ik met mijn moeder hoe op het schoolplein van de Groen van Prinsterenschool vrouwen en meisjes weren kaalgeknipt onder luide bijval van de toeschouwers. Het was het lot van vrouwen die met de vijand hadden geheuld, zoals men zei.
En het gejuich bij de voedseldropping als de Dakota’s laag kwamen aanvliegen over een sportveld in Utrecht en je de pakketten en blikken uit de vliegtuigen zag vallen blijft in mijn geheugen gegrift.
WK
Zie hierover ook: Jong in de oorlog: De eerste herinneringen van Wim Krommenhoek – Online Museum de Bilt