Meer dan dertig jaar hield rijksveldwachter Gerrit Kamerbeek toezicht op de orde en veiligheid in de omgeving van Groenekan. Hij fietste dagelijks door de omliggende dorpen en bossen, op zoek naar stropers en andere overtreders. Koos Kolenbrander en Hans Stevens vertelden over zijn werk en zijn gezin en het leven in Groenekan. Hierboven: Rijksveldwachter Kamerbeek (Beeldbank Historische Vereniging Maartensdijk).
Gerrit Kamerbeek werd in 1888 geboren in Leusden, waar zijn vader als timmerman werkte. Aanvankelijk was hij jachtopziener. In 1909 trouwde hij met Grietje Geitenbeek, die afkomstig was uit De Treek bij Woudenberg. Tien jaar later trad hij in dienst bij de rijkspolitie in Utrecht. Zijn standplaats werd Blauwkapel.
In die tijd bestond de politie in Nederland uit twee afzonderlijke diensten: de rijks- en de gemeentepolitie. De rijkspolitie was over verschillende districten verdeeld. Kamerbeeks directe chef, de districtscommandant, had zijn kantoor aan de Hamburgerstraat in Utrecht.
Een groot werkgebied op de dienstfiets
Kamerbeek en zijn vrouw woonden aanvankelijk in Utrecht. Na drie maanden kregen ze een woning achter huize Persijn aan de Achterwetering. Twee jaar later verhuisde het gezin naar Groenekan. Achtereenvolgens woonden ze aan de Utrechtseweg, de huidige Koningin Wilhelminaweg, in het Rode Dorp en aan de Groenekanseweg.
Het werkgebied van Kamerbeek was uitgestrekt. Iedere ochtend fietste hij door Blauwkapel, Het Zwarte Water, Voordorp en Steinenburg. ’s Middags bezocht hij Groenekan, Beukenburg en de Nieuwe Wetering. De dorpen Maartensdijk, Hollandsche Rading, Achttienhoven en Westbroek hadden eigen rijksveldwachters.
Hij werkte zeven dagen per week. Ook ’s nachts ging hij op pad. Samen met boswachter Ko Smits trok hij door de bossen van Beukenburg om stropers op te sporen. Soms werden overtreders tweemaal in één nacht aangehouden en bekeurd.
Strenge handhaving met een menselijk gezicht
Stropen was in die tijd een veelvoorkomende overtreding in de omgeving. De gevolgen van een bekeuring konden voor arme gezinnen aanzienlijk zijn. Het ging dikwijls om vaders uit grote gezinnen. Grietje Kamerbeek had daar oog voor. Wanneer stropers overdag bij haar thuis hun bekeuring kwamen betalen, kreeg ze vaak medelijden met hen: ze vertrokken geregeld met wat extra eten.
Kamerbeek had op de hoek van de Groenekanseweg, naast het café van De Leeuw, een cel voor arrestanten. Hij probeerde die zo weinig mogelijk te gebruiken, want als er iemand opgesloten zat, moest hij ook voor eten en drinken zorgen.
Zijn werkzaamheden beperkten zich overigens niet tot zijn eigen rayon. Soms werd hij ingezet voor de bewaking van paleis Soestdijk of voor het vervoer van gevangenen naar de rechtbank in Utrecht.
Een gezin met sterke politiebanden
Het gezin Kamerbeek telde vijf zonen. Vier van hen traden later in de voetsporen van hun vader en gingen bij de politie werken. Twee zonen, Rijk en Bart, begonnen in 1928 bovendien een taxibedrijf in Groenekan. Tot aan de Tweede Wereldoorlog verzorgden zij het vervoer met twee auto’s die ze zelf hadden opgeknapt.
In 1935 betrok het gezin een eigen huis aan de Groenekanseweg. Gerrit had daar een moestuin, die zowel uit noodzaak als uit liefhebberij werd onderhouden. Bij de bouw van het huis hielpen zijn zonen mee.
Pensioen na een lange loopbaan
Tijdens de Duitse bezetting veranderde de politieorganisatie ingrijpend. De functies van rijks- en gemeenteveldwachter verdwenen en maakten plaats voor andere rangen en functies. Kamerbeek bleef in dienst tot 1948, toen hij op zestigjarige leeftijd met pensioen ging.
Zijn loopbaan weerspiegelt een periode waarin de politie sterk afhankelijk was van de plaatselijke bekendheid, persoonlijke inzet en het vermogen om grote afstanden af te leggen. Voor Gerrit Kamerbeek betekende dat jarenlang fietsen door de dorpen en buitengebieden rond Groenekan, met bijzondere aandacht voor de bestrijding van stroperij.
DAB
Literatuur:
Koos Kolenbrander en Hans Stevens, Rijksveldwachter Kamerbeek deed al zijn rondes op de dienstfiets, in: Biltse en Bilthovense Courant, 9 februari 1993.